Kako funkcionišu otvorene izborne liste?

Tri modela u poređenju

Partija odlučuje ko ulazi u parlament

Glasaš samo za partijsku listu. Redoslijed kandidata određuje partija prije izbora. Birač nema nikakav uticaj na to koji kandidat sa liste dobija mandat.

Simulacija glasačkog listića

✓

Partija A — glasaš ovdje

1. Kandidat (partija odlučila) → dobija mandat
2. Kandidat (partija odlučila) → dobija mandat
3. Kandidat (partija odlučila)
... ti ne biraš ko

Moć:

Partija

Birač

Glasaš za listu + biraš do 10 kandidata

Glasaš za partijsku listu, ali možeš i da zaokružiš do 10 omiljenih kandidata sa te liste. Kandidati sa najviše preferencijalnih glasova imaju prednost za mandat. Ali: nosilac liste je zaštićen — ulazi sigurno.

Simulacija glasačkog listića

✓

Partija A — obavezno glasaš za listu

+ Biraš do 10 kandidata sa liste:

Petar Petrović (nosilac) — zaštićen ⚠️

✓

Milena Đurović

⭐

✓

Nikola Vukčević

⭐

Ana Marković

✓

Dragan Nikolić

⭐

Moć:

Partija

Birač

Birači direktno određuju ko ulazi u parlament

Birač može glasati za kandidate sa bilo koje liste. Nema zaštićenih pozicija. Ko dobije najviše glasova — ulazi. Omogućene su i individualne kandidature van partija.

Simulacija glasačkog listića

Biraš 81 poslanika sa svih lista:

✓

Milena Đurović (Partija A)

✓

Ivan Tomović (Partija B)

✓

Jelena Bošković (nezavisna)

... biraš sa svih lista i nezavisne

Moć:

Partija

Birač

Korak po korak

Kako funkcioniše DPS-ov predlog?

Proces od glasanja do raspodjele mandata

Glasaš za jednu listu

Na glasačkom listiću zaokružuješ jednu partijsku listu. Ovo je obavezno, kao i u sadašnjem sistemu.

Biraš omiljene kandidate

Uz glas za listu, možeš zaokružiti do 10 kandidata sa te iste liste koje preferiš. Ovo je opciono — ne moraš.

Do 10 kandidata (parlam.) · Do 5 (lokalni)

Mandati se dijele po preferencijalnim glasovima

Prvo se utvrdi koliko mandata pripada svakoj listi (kao i sada). Onda se unutar liste mandati dodjeljuju kandidatima koji su dobili najviše preferencijalnih glasova.

Nosilac liste je zaštićen

Bez obzira na broj preferencijalnih glasova, prvi kandidat na listi (nosilac) automatski dobija mandat. Ovo je sporna odredba koju kritikuju i CDT i stručnjaci.

⚠️ CDT: "Primjer zaštite nosioca nismo mogli pronaći nigdje"

Korekcija za rodnu ravnopravnost

Ako manje zastupljeni pol ne dobije 40% mjesta kroz preferencijalne glasove, dopunjava se po redoslijedu s liste.

„Otvorene liste su jedna od rijetkih reformi koja istovremeno utiče na sve partije, jer umanjuje kontrolu partijskih vrhova nad raspodjelom mandata. Zbog toga se o njima često govori, ali se rijetko usvajaju."

— Ana Nenezić, Institut za napredne studije UCG

Poređenje predloga

DPS vs Milatović vs CDT preporuke

Šta svaki predlog nudi, a šta mu nedostaje

Kriterijum	DPS	Milatović	CDT preporuke
Preferencijalni glasovi	✓ Da, do 10	✓ Da, do 10	✓ Da
Glasanje mimo partije	✗ Ne	✓ Da	✓ Preporučeno
Individualne kandidature	✗ Ne	~ Djelimično	✓ Obavezno
Zaštita nosioca liste	✗ Da (sporno)	✓ Ne	✓ Ukinuti
Prag za preferencijalne glasove	✗ Nema	~ Nije definisan	✓ Min. 3%
Rodna kvota (40%)	~ Postoji ali neprecizna	~ Djelimično	✓ Precizno definisana
Koalicione liste	✗ Neregulisano	~ Djelimično	✗ Treba regulisati

Šta nedostaje

Ključne kritike DPS-ovog predloga

Prema analizama CDT-a i stručnjaka

🚫

Nema individualnih kandidatura

Građani ne mogu da se kandiduju samostalno, van partija. CDT ovo ocjenjuje kao „veoma ozbiljan nedostatak" koji je u suprotnosti sa Kopenhaškim dokumentom koji je Crna Gora potpisala.

Izvor: CDT, Kopenhagen 1990

🛡️

Nosilac liste je zaštićen od volje birača

Čak i ako drugi kandidat dobije više preferencijalnih glasova, nosilac liste automatski ulazi u parlament. CDT kaže da takav primjer nisu pronašli nigdje u uporednoj praksi.

Izvor: CDT analiza

⚖️

Rupa u rodnoj ravnopravnosti

Ako poslanica da ostavku tokom mandata, može je zamijeniti muškarac. Tako bi procenat žena mogao padati ispod 40% tokom trajanja parlamenta.

Izvor: CDT komentar na predlog

📋

Glasački listić bi bio predugačak

Sa imenima svih kandidata sa svih lista, listić bi mogao imati dužinu od nekoliko metara. CDT predlaže alternativu: na listiću samo brojevi, a spisak kandidata istaknut na biračkom mjestu.

Izvor: CDT preporuka

📺

Pravila medijskog predstavljanja nisu prilagođena

Trenutni zakon je dizajniran za zatvorene liste. Kandidati unutar jedne liste nemaju garantovano pravo da biračima predstave svoje „lične" programe u medijima.

Izvor: CDT

„Za sada, svi pokazatelji upućuju na isti zaključak. Otvorene liste su politički prihvatljive kao tema, ali i dalje nisu prihvatljive kao stvarna reforma."

— Ana Nenezić